bursa escort bursa elit escort görükle escort bursa escort görükle escort bursa escort bursa escort bursa escort bursa escort bursa escort alanya escort bayan antalya eskort eskişehir escort mersin escort alanya escort bodrum escort bayan vip transfer alanya porno izle porno izle sikiş izle sikis izle mobil porno izle porn izle hd porno izle canlı casino makrobet kacak bahis
Bugun...



ÇILDIR TARİHİ

Gazi Aydoğdu: ÇILDIR TARİHİ

facebook-paylas
Tarih: 27-02-2021 08:31

ÇILDIR TARİHİ

Çıldır, en eski Türk yerleşim merkezlerinden biridir. Heredot tarihinde de bahsedildiği gibi, M.Ö. 650-700 yılları arasında bölgeye gelen Saka Türkleri, Çıldır’ a ebedi Türk olma damgasını vurmuşlardır. Zaten Çıldır adı da oradan gelmektedir.

 

Çıldır, Oğuz Han’ın Çavuldur Boyu adının; Çavuldur (Çaldur) Çıldır şeklinde fonetik bir değişikliğe uğramış biçimidir.  
Çıldır, ışıltı, parıltı, parlayan anlamındadır. Çıldır gölü, suyu tatlı, temiz, ay ışığında ışıldayan, güneş Işığın da parlayan bir göldür. Göl adını Çıldır'a  vermiştir. 

 

Çavuldur, Oğuz’un Gökhan’dan olma ikinci torunudur. Yöre halkının meskuniyeti, böylece 1071 Zaferi’nden çok daha gerilere gider. Öyle ki, Anadolu kapılarını ebedi olarak Türklere açacak olan Sultan Alpaslan’ın ordusu, Çıldır’a geldiğinde, Akçakale mevkiinde üç gün misafir edilir ve ordusuna takviye birlikler verilir.

 

Çıldır’ın bilinen tarihi zamanımızdan 6000 yıl öncesine gitmekte. Yapılan araştırmalarda Hurrilerin burada Akçakale ada kenti olmak üzere bir devlet kurduklarını göstermiştir. M.Ö. 1900-1400 yılları arasında kurulan Kitanlı Devleti Çıldır gölü ve çevresine 500 yıl hâkim olmuş. Akçakale Köyü merkez olmak üzere Gökdağ, İnektepe, Kalaça, Akçakale’ nin kuzeyinde Senger denilen yerlere birer kale kurarak derebeylik yörede egemen oldu. Özellikle Senger- Gökdağ üzerinde Trabzon’a kadar uzanan tarihi ipek yolunun bir kolunun da kontrol altına alınabilmesi için bir tepenin yapay engellerle sarplaştırılarak kale yapıldı.  Burası hem Çıldır gölüne hem’ de Çıldır Ovası’na hâkim bir derebeylik merkezi oldu. 

 

ÇILDIR DA KURULAN DEVLETLER

 

Daha sonra aynı ırktan olan URARTU Devleti’nin egemenlik sürdüğü görülür. M.S. 650 yıllarında SAKA Devleti, URARTU Devletinin egemenliğine son vermiştir. Bir süre sonra yani M.S. 429 yılında 200 yıl boyunca İranlılar Çıldır’a hâkim oldular. Bu dönemin izleri mezarda ateş yakmak ve ateşe su dökmenin günah sayılması gibi inançlarla günümüze ulaşmıştır. 450-500 seneleri arasında Musevi inancını kabul etmiş olan Hazarlar büyük bir Devlet kurarak Çıldır ve çevresini’ de topraklarına kattılar. Bu dönemde buralarda bulunan Kazak ve Borcalı’lara TEREKEME adı verilirdi.

 

ALPARSLAN ÇILDIRDA

 

Selçuklu Sultanı Alpaslan 1064 yılında Horasan’dan büyük bir ordu ile gelip Mayıs ayında Cavak Sancağının merkezi olan Akçakale’yi fetih etti. Alpaslan’ın savaşmadan teslim olma önerisini götüren İbni Mücahit ve Ebu Semre-yi Akçakale Beyi öldürttüğünden kent savaşla alındı ve gece yakıldı. Gölün doğu kıyısındaki Albiz Kalesi’ de alınarak yakılıp yıkıldı. Çıldırın İdaresi Alpaslan’ın kayın pederi sayılan Müslüman Loru Terekeme beylerine verildi. Akçakale, Akal-Palak halkı göç ederek yanan şehirlerinin yerine Ahırkelek Kalesini yaparak yerleştiler. Türkçede Şeytan anlamına gelen Albız halkı ise Rabat (Yıldırımtepe) kuzeyine Şeytan Kalesini yaptılar. 1064 yılından itibaren Çıldır bölgesi merkezi Şeytan Kale oldu. Loru Terekeme Beyleri, Cavak Sancağını 60 yıl idare ettiler. Kıpçaklar 1124 yılında Daryal boğazından geçerek Çıldır’ı ele geçirdiler. Kıpçaklar Gürcülerin Bagrat Krallarını tahta geçirdiler. Bu dönemde Çıldır’ dan diğer bölgelere büyük göçler oldu. 1125 yılında Çıldır Gürcülerden Harzem Şah’larının eline geçti.

 

OSMANLILAR ÇILDIRDA

 

ÇILDIR SANCAĞI

1239-1240 yıllarında Moğollar Harzem Devletini yıkarak Çıldır’ ı aldılar. Moğollar Ardahan, Çıldır ve Ahıska’nın yönetimini Kıpçak beylerine verdiler. Dönem dönem beylikler egemenliği altında kalan Çıldır Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman’ın Oltu, Ardahan ve Kars’ı almasından sonra 1546 yılında Safavı Şahı birinci Tahmasap Çıldır’ı Atabek’ler den alarak Cavak beylerinden Varaza oğlu Mahmut Hana verdi. Çıldır’da Rabat ve Şeytan Kalesini yönetim merkezi yaptı. Safavi’ler ve Osmanlılar Çıldır ve Ardahan arasında baskın ve talanlarla birbirlerini hırpaladılar. İran Serdarı Tokmahan ile Osmanlı Ordusu 09 Ağustos l578 günü Zurzuna, Purut ve Suhara (Çıldır, Eşmepınar ve Aşıkşenlik) arasında şimdiki Çıldır düzünde meydan muharebesi yaparak Şeytan Kalesi alındı. Lala Mustafa Paşa fethedilen yerlerde 3 eyalet kurdu. Evliya Çelebi Seyahatnamesinde eyaletlerden birisi olan Çıldır eyaletini Osmanlının doğudaki en güçlü ve zengin eyalet olduğunu belirtmiştir. Çıldır eyaletine merkezlik yapan yerler, Akçakale, Oltu kalesi, İshak Paşa Sarayı, Ahıska kalesi... 

 

93 HARBİ

 

Tarihe 93 Harbi olarak geçen savaş sonrasında 1877 yılında bölge yeniden Rusların eline geçti. 14 Temmuz 1878’ de yapılan Berlin anlaşmasıyla Ruslara savaş borcu olarak verilecek olan 245 milyon Osmanlı altınının 200 milyonunu karşılamak üzere 3 sancak denilen Kars, Çıldır ve Batum sancakları Ruslara teslim edildi.

 

1917 EKİM DEVRİMİ

 

BREST - LİTOVKİ  ANTLAŞMASI 

1917 yılında Ekim devrim ile Rusya'da kurulan Bolşevik yönetimi, Osmanlı devleti ile 3 Mart 1918 yılında BRES LİTOWKİ antlaşmasını imzaladı. Kars - Çıldır - Batum sancaklarını Osmanlı Devletine geri verdi. Böylece kırk yıllık hasret sona erdi. Elviye-i selasiye denilen üç sancak ana yurda bağlandı. 

 

MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI

 

Ancak; 30 Ekim 1918 de imzalanan Mondros ateşkes antlaşması ile itilaf devletleri, Osmanlı Devletinden bu üç sancağı boşaltmasını istemiş, diyorlar ki 1. Dünya savaşına girerken buralar senin toprağın değildi. Onun için buraları boşalt, Osmanlı Devleti bu bölgeden çekilir.

Bunu fırsat bilen Gürcüler, Çıldır’ ın işgaline başladılar. Bu dönemde Çıldır Gürcülerle Ermeniler arasında çekişme bölgesi haline geldi. İşgale direnen Çıldır’ da Meryem ve Kotanlı köylerin de Ermeni  katliamı yaşandı. 

 

Bu dönemde 19 Mayıs 1919’ da Samsun’ dan doğan güneş Amasya, Erzurum ve Sivas’ ta Ülkeyi aydınlatmaya başlamış, Çıldır’ dada Kuvay-i Milliye direnişi başlamıştır. Direnişe karşı başlatılan sindirme hareketi sırasında 1828 yılında Ruslarla yapılan Türkmen Çay anlaşmasıyla yaşadıkları bölgeler Ruslara bırakılan bu sebeple oralardan göç eden ve kitleler halinde Çıldır’ a yerleşen Terekemeler ile o zamana kadar Çıldır’ da yaşayan halktan büyük gruplar göç etmeye başladılar. Ancak Kuvay-i Milliye güçleri ve halk ozanı Âşık Şenliğin 93 koçaklamasından esinlenerek  göçü değil, savaşarak kurtuluşu anlatmaya başladılar.

 

Merkezi Erzurum’ da olan 15. Kolordu, Kazım Karabekir komutasında Milli Şura kuvvetlerinin yardımı ile önce Ermenilerin sonrada Gürcülerin üzerine yürüdü. 25 Şubat 1921 günü Gürcüler Çıldır'ı boşalttılar, Türk kuvvetleri Çıldıra girdi.
Böylece hasret sona erdi. 

 

Kaynak: Prof. Dr. Halil İnancık
             

               Prof. Dr. Yılmaz Öztuna







FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÜLTÜR-SANAT Haberleri

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ

Web sitemize nasıl ulaştınız?


nöbetçi eczaneler
HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI YUKARI